بالا

پادکست اول: تاریخچه آموزش مجازی

تاریخچه آموزش مجازی

پادکست اول: تاریخچه آموزش مجازی

با پیدایش کامپیوتر وبه دنبال آن شبکه های کامپیوتری و وب جهانی در دهه های آخر قرن بیستم نوع دیگری از آموزش و مکانهای آموزشی در اختیار فراگیران قرار داده شده. این نوع آموزش ترکیبی ای ازکاربرد فناوری اطلاعات ، مفاهیم روانشناختی  و آکادمیک بر اساس استاندارد های معموله که بنا به اهداف ، نیازها و واقعیت های موجود جوامع، شکل خاصی به خود می گیره. آموزش به کمک فناوری های نوین در مدت کوتاهی که از زمان پیدایش آن می گذره تواسته روش های آموزشی را در سطح بسیار گسترده ای دگرگون کند.

با پیدایش کامپیوتر وبه دنبال آن شبکه های کامپیوتری و وب جهانی در دهه های آخر قرن بیستم نوع دیگری از آموزش و مکانهای آموزشی در اختیار فراگیران قرار داده شده. این نوع آموزش ترکیبی ای ازکاربرد فناوری اطلاعات ، مفاهیم روانشناختی  و آکادمیک بر اساس استاندارد های معموله که بنا به اهداف ، نیازها و واقعیت های موجود جوامع، شکل خاصی به خود می گیره. آموزش به کمک فناوری های نوین در مدت کوتاهی که از زمان پیدایش آن می گذره تواسته روش های آموزشی را در سطح بسیار گسترده ای دگرگون کند.

در عصر حاضر بشر بیش از گذشته نیاز به اطلاعات وبرقراری ارتباط برای کسب دانش دارد. امروزه با در اختیار داشتن امکانات پیشرفته، توانایی برقراری ارتباط و تبادل سریع اطلاعات بیش از پیش میسر شده، افراد در هر جا که باشند می تونند جدیدترین اطلاعات مورد نیاز خودشون را در هر زمینه در یافت کنند .اما بی شک بیشترین تاثیر پدید اومدن فناوری اطلاعاتی و ارتباطی در محیط ها ی آموزشی بوده که این موضوع سبب شده تا محیط های آموزشی به سوی مجازی شدن سوق پیدا کنند.

آموزش مجازی یا آموزش از راه دور ریشه در زمان های قدیم داشته و به عقیده بعضی از صاحب نظران به زمان افلاطون وشاگردش دیونسیس می رسه ولی از اونجایی که شواهد نشان می ده اولین آموزش از راه دور به شیوه پستی و مبادله مطالب آموزشی وپرسش وپاسخ از طریق پست در سال های ۱۷۲۸میلادی انجام گرفته . از اون زمان تا به حال شکلهای مختلفی از آموزش به صورت های ترویجی ، ارشادی وآکادمیک از طریق مکاتبه ، ضبط صدا ، برنامه های تلویزیونی ، ویدئویی واخیرا ماهواره ای انجام پذیرفته است، اما آموزش از راه دور به شیوهای جدید یعنی با استفاده از تکنولوژی های نوین کامپیوتر ی واز همه مهمتر اینترنت پدیده ای نو بود.

اندیشه تاسیس آموزش مجازی از سال ۱۹۹۶م در جهان مطرح شد ولی اولین دانشگاه مجازی در سال ۲۰۰۰م ایجاد شد. طرح آموزش مجازی را اولین بار انگلستان مطرح کرد اما آمریکایی ها به طور  عملی برای اولین بار به آن پرداختند.

آموزش رایانه ای اگر از طریق اینترنت باشه آموزش شبکه ای و اگر از طریق فناوری اطلاعات باشه آموزش مجازی نامیده می شه . اولین گام در راستای آموزش مجازی را می توان فرهنگ سازی در نگرش مردم نسبت به کیفیت بالای این نوع آموزش و مزایای بی نظیر آن در دنیای مدرن عنوان کرد.

در بسیاری از کشور های جهان سال هاست که آموزش مجازی شکل گرفته و اجرا شده اما توسعه واقعی این آموزش در ایرا ن به زمانی بر می گرده که اینترنت جهانی شد.

از پیشگامان این حوزه می توان دانشگاه های صنعتی شریف ، امیر کبیر ، علم وصنعت ، فردوسی مشهد و علامه طباطبایی را نام برد. از مهمترین موانع تحقق این نوع آموزش فراهم نبودن بسترهای مخابراتی ، نیروی انسانی متخصص در تدوین برنامه آموزشی ، عدم تدوین استراژی مشخص ،ضعف کیفیت محتوای آموزشی و عدم گسترش فرهنگ استفاده از (ای _تی)  می باشد.

فناوری اطلاعات وارتباطات توانسته کمبود و نواقص یادگیریها و آموزشهای سنتی را رفع کنه و دگرگونی های زیادی را در آموزش به وجود بیاره.  با استفاده از دنیای مجازی در یادگیری می توان به روشهای نوین وکار آمد یادگیری دست پیدا کرد. علت استفاده از فناوری اطلاعات یا IT در مبحث یادگیری، آموزش بهتر و سریعتر می باشد.

فناوری اطلاعات و ارتباطات نوع جدیدی از یادگیری را به وجود آورده که نیازی به حضور فیزیکی استاد در کلاس درس نیست و یادگیری در محیط های غیر از کلاس امکان پذیر می باشد به نحوی که یادگیرندگان اطلاعات خود را با سایر افراد در میان می گذارند و به این ترتیب از اطلاعات خود و دیگران استفاده می کنند.

امروزه اینترنت به خاطر به صرفه بودن از لحاظ هزینه ، زمان و مکان و سرعت بالای انجام دهی کارها، دارا بودن حجم بالای اطلاعات از لحاظ مقداری در اکثر زمینه های آموزشی ، تجاری و ارتباطاتی جایگاه ویژه ای پیدا کرده است.

در حال حاضر انقلاب الکترونیکی و تکنولوژیکی دگرگونی های عمیقی در تمام زندگی ما ایجاد کرده و جامعه جهانی را به سویی می کشاند که آموزش از راه دور را اجتناب نا پذیر و ضروری ساخته است و روز به روز آن را غنی تر و آسانتر می کند و فرصت های ذیقیمتی را برای بانیان و متولیان آموزش از طریق در اختیار گذاشتن وسایل کمک آموزشی پیشرفته ، ارائه دروس و مطالب ایجاد کرده است .

آموزش مجازی یا الکترونیکی عبارت است از ارائه محتوای آموزشی و تجربیات مدرس به فراگیران که این افراد می توانند در هر نقطه از جهان از این نوع آموزشها بهره بگیرند، آموزش مجازی توجه به یادگیری از طریق اینترنت می باشد .

دست اندر کاران سیستم های cisco معتقدند که آموزش مجازی یک یادگیری اینترنتی است که می تواند شامل رساندن مطالب در چندین شکل ، مدیریت آموزشی و یک مجموعه شبکه شده از دانش آموزان و تعدادی توسعه دهندگان و کارشناسان خبره باشد، همچنین آموزش مجازی یادگیری را سریعتر و با هزینه کمتر میسر می سازد. به علاوه دستیابی به آموزش برای همه و شرکت همگان در فرایند یادگیری را مهیا می سازد.

در یک محیط آموزش مجازی ابزارهای دیدار ی وچند رسانه ای پایه و اساس فرایند یاد دهی ویادگیری می باشند برای استفاده از این محیط های جدید آموزشی لازم است فرا گیرنده چندین سواد عم از شنیداری ، دیداری ، سواد فناوری ، سواد رایانه ای و سواد عادی داشته باشد.

طراحی آموزشی یک فعالیت تیمی است که در این تیم کارشناسانی شامل استاد طرح درس (ترجیحا با سابقه تألیف منبع درسی خود آموز) متخصص علوم تربیتی ، متخصص یادگیری الکترونیکی (محیط مجازی )، متخصص فناوری اطلاعات و پیاده کننده طرح درس شرکت دارند.

امروزه با پیدایش آموزش الکترونیکی دیگر تصورات قبلی نسبت به تهیه جا ومکان برای تحصیل وآموزش مجازی از بین رفته است. از آنجا که در این نوع آموزش کلیه ارتباطات از طریق اینترنت انجام می شود لزومی به حضور فیزیکی مدرس و فراگیر در کلاس و صرف هزینه گزاف برای مسافرت و اسکان نیست و هر فردی در هر زمان و مکانی می تواند از این امکانات استفاده نماید افزون بر آن ، ساعات شروع وخاتمه کلاسها ثابت نیست و دانشجویان در هر زمان می توانند سر کلاس حضور پیدا کنند.

تنها کافی است مدرس یا فراگیران از طریق یک دستگاه کامپیوتر از منزل یا نزدیک ترین مرکز متصل به اینترنت به دانشگاه مجازی متصل شوند؛ این امر خود سر منشأ مزایای دیگری است چرا که با این اوصاف دیگر نیازی به صرف هزینه برای ساختمان سازی آموزشی نخواهد بود .از سوی دیگر در شهرهای بزرگ منجر به کاهش رفت و آمد درشهر وکمتر شدن ترافیک شهری وآلودگی هوا می شود. یکی از نکات مهمی که در این نوع آموزش مطرح است آزادی عمل در انتخاب موضوع وسر فصلهای مورد علاقه افراد است . هر چند که این سیستم آموزشی از تکنولوژی های کنفرانس از راه دور و مانند آن که نیاز به حضور در پشت کامپیوتر در زمان خاص دارد پشتیبانی می کند ولی قسمت اعظم این سیستم مبتنی بر دروسی است که هرزمان فراگیر اراده کند می تواند به سایت آموزش متصل شود و دروس را دریافت نماید. این سیستم برای افراد شاغل که وقت آزاد محدودی برای تحصیل دارند کاملا مناسب است .

در آموزش واقعی، درس توسط یک مدرس ارائه می شود که این امر مطلوب نیست ، چرا که کیفیت مطالب ارائه شده در کلاس به پارامترهای زیادی مانند وضعیت روحی مدرس ، گرما و سرمای محیط کلاس و …که می تواند تاثیر منفی داشته باشند بستگی دارد ولی در آموزش مجازی این مشکلات وجود ندارد .در این نوع آموزش دروس توسط تیم های مجرب آماده می شوند وبا استفاده از تکنولوژی های مدرن و متنوع چند رسانه ای به نحو مطلوبی ارائه می شوند در ضمن فراگیر می تواند به کرات مطالب ارائه شده در جلسه خاصی را مشاهده کند و از این لحاظ کیفیت آموزش بهبود می یابد.

در آموزش واقعی معمولا به دلیل وجود محدویت در پذیرش تعداد دانشجویان در کلاسها جهت حفظ کیفیت و بازدهی مطلوب، این مشکل وجود دارد که فراگیران ممکن است به خاطر تکمیل ظرفیت نتوانند در دروس ثبت نام کنند این مشکل طبعا در آموزش مجازی وجود ندارد و فراگیران ثبت نام شده در یک کلاس یا در یک درس می توانند هزاران نفر باشند.

در آموزش های واقعی معمولا به خاطر محدودیت امکانات از لحاظ مکان ، اساتید وغیره هر ساله تعداد محدودی دانشجو از طریق آزمون هایی که برگزار می شود موفق به ورود به دانشگاه می شوند در صورتی که در دانشگاه مجازی این محدودیت ها وجود ندارد بنابر این تمامی افراد علاقه مند به تحصیل شانس ادامه تحصیل در دانشگاه را پیدا می کنند که این امر مطمئنا در بالا بردن سطح علمی وفرهنگی جامعه موثر است .

یکی دیگر از مزایای آموزش مجازی دسترسی به کتابخانه های دیجیتالی است، در این نوع کتابخانه ها دیگر نیازی به برگرداندن کتاب نمی باشد زیرا ما مطالب مورد نظری را که می خواهیم جستجو می کنیم و با سریع ترین سرعت ممکن به آنها دست می یابیم .در کتابخانه های معمولی امکان فرسوده شدن کتاب نیز وجود دارد.

دیگر مزیت آن این است که نظام آموزش مجازی محدود به هیچ تخصص ، مقطع ، سن و دوره ی خاص نیست وبا توجه به گستردگی فعال خود می تواند آموزش را در همه مراحل ومقاطع فعال کند .بدین دلیل که محدود به مکان وزمان نیست و می تواند همه علاقمندان به آموزش را با گزینه های ساده تر از آنچه که تا کنون در آموزش مطرح بوده است به یک فراخوان همگانی در موسسات ، دانشگاه ها ، کارخانه جات و …دعوت نماید .این نوع آموزش نه فقط در مراکز آموزش رسمی بلکه در همه موسسات نیازمند به آموزش مورد استقبال قرار گرفته است .

در آموزش مجازی سیستم های آموزشی به دو دسته تقسیم می شوند  سیستم های آموزشی هم زمان و سیستم های آموزشی غیر هم زمان.

در سیستم هم زمان استاد ودانشجو همدیگر را می بییند و می توانند با همدیگر به گفت وگو بپردازند در چنین حالتی به پهنای باند زیادی به انتقال صوت وتصویر نیاز است این نوع آموزش همان دیگاه سنتی آموزشی است که معلم در سر کلاس حضور پیدا می کند تنها تفاوت عدم حضور فیزیکی استاد در سر کلاس درس است .

در سیستم غیر همزمان دروس آموزشی از قبل تهیه شده وبه گونه ای ذخیره می شود و فراگیران می توانند به آن گوش دهند.

درکنفرانس های مجازی که در آن تعامل دو طرفه از طریق فناوری های جدید اینترنت ورایانه ایجاد می شود یک محیط مجازی فعال در زمان واقعی امکان پذیر است که در این محیط ها مباحث به صورت مجازی مطرح می شود. نکته مهم در این نوع آموزشها شرکت فعال فراگیران در بحث وگفت وگو با استاد و دیگر فراگیران و همچنین بهره برداری از منابع اطلاعاتی کتابخانه های مجازی و کتب و مجلات دیجیتالی می باشد .

در این کنفرانس ها تعامل استاد با فراگیران بر اساس نیازها وتوانایی ها ی فراگیران خلاصه می شود واستاد به عنوان مشاور و جهت دهنده فراگیر برای رسیدن به هدف است .

یکی از موضوعات که باید در ورود اینترنت به مراکز آموزشی و استفاده از شبکه ها ی آن مورد توجه قرار گیرد کیفییت برنامه های آن است. بسیاری از برنامه هایی که به وسیله اینترنت و با عنوان (آموزش مجازی) از سری شرکت های تجاری ارائه می شود چیزی غیر از سو استفاده از افراد ومراکز آموزشی نیست وعلت اصلی آن نیز عدم آشنایی مسولان آموزشی می باشد. علاوه بر این ، دروس و برنامه هایی که درکشور های در حال توسعه ارائه می شود بیشتر ساخته و پرداخته کشور های پیشرفته می باشد و این نوع برنامه بدون توجه به فرهنگ و نیاز های این گونه کشورها فاقد اعتبار و کارایی لازم است .

فناوری اطلاعات و ارتباطات و حرکت از جوامع سنتی به جوامع اطلاعاتی تمامی ابعاد ونیازمندی های بشری را تحت تاثیر قرار داده است. روش آموزش نیز تابع چنین تغیر و تحولاتی بوده است. بهره گیری از آموزش مجازی با استفاده ازروش های جدید موجبات کارایی و اثر بخشی بیش از پیش نظام های آموزشی درجوامع بشری را فراهم می نماید .در کشور ما نیز برنامه ریزی به منظور بهره گیری از چنین روش هایی دراجرای امور آموزشی اعم از آموزش های مدرسه ای ، حرفه ای وتخصصی ضروری است. استفاده از چنین فنونی امکان افزایش کیفیت و بهره وری آموزشی در کلیه سازمانها را پدید می آورد.